Zwitserland

Zwitserse wijn: klein wijnland met veel karakter

Zwitserland staat bekend om kaas, chocolade, horloges en bergen. Wijn bungelt ergens onderaan dat rijtje. Onterecht, want de Zwitsers maken al eeuwenlang wijn. Verspreid tussen de Alpen, meren en Jura liggen ongeveer 14.500 hectare wijngaarden. Ter vergelijking: de Franse wijnstreek Bordeaux heeft in z'n eentje vele malen meer hectare aan wijngaard. Zwitserland is dus een klein wijnland, toch is het wel bijzonder veelzijdig. In een relatief klein gebied kom je grote verschillen in landschap, klimaat en bodem tegen. Dat levert verrassend veel unieke wijnen op.

Buiten Zwitserland vind je deze wijnen niet vaak in de wijnwinkels. De productie is kleinschalig en de Zwitsers drinken het merendeel van hun wijn zelf. Export speelt daardoor een bescheiden rol. Bovendien is wijnbouw in Zwitserland vaak arbeidsintensief en kostbaar. Veel wijngaarden liggen op steile hellingen en terrassen waar machines weinig kunnen uitrichten. Goedkoop is de betere Zwitserse wijn daarom zelden. Kijk je verder dan de bekende wijnlanden, dan ontdek je oorspronkelijke druiven, bijzondere terroirs en producenten die steeds nadrukkelijker hun eigen stijl laten zien.

Waar wordt in Zwitserland wijn gemaakt?

Zwitserland telt zes officiële wijnregio’s: Valais, Vaud, Genève, Ticino, Drei-Seen-Land en Duitstalig Zwitserland. Valais is de grootste en neemt bijna een derde van de Zwitserse wijngaarden voor zijn rekening. Op de zonnige en droge hellingen langs de Rhône groeien bekende druiven naast lokale helden als Petite Arvine, Cornalin, Amigne en Humagne Rouge.

Ten westen daarvan ligt Vaud, met wijngaarden langs het Meer van Genève en het Meer van Neuchâtel. Hier speelt Chasselas de hoofdrol. De druif levert doorgaans subtiele, frisse wijnen die sterk kunnen reageren op verschillen in bodem en ligging. Genève is kleiner en warmer en kent een gevarieerde aanplant. Hier groeien onder andere Gamay, Chasselas en Pinot Noir.

Aan de andere kant van de Alpen ligt het Italiaanstalige Ticino. Hier verandert niet alleen de taal, maar ook de wijn. Merlot beheerst meer dan tachtig procent van de wijngaarden en levert zowel rood als wit gevinifieerde wijn. In Duitstalig Zwitserland is Pinot Noir juist de belangrijkste blauwe druif. Het kleinere Drei-Seen-Land omvat de wijngaarden rond Neuchâtel, Biel/Bienne en Vully. Zo heeft ieder deel van dit kleine wijnland zijn eigen gezicht.

Welke druiven groeien in Zwitserland?

Wie denkt dat de Zwitsers wijnproducenten vooral obscure bergdruiven gebruiken, heeft het mis. De vier belangrijkste rassen zijn Pinot Noir, Chasselas, Gamay en Merlot. Samen nemen ze ongeveer twee derde van de totale wijngaardoppervlakte in. Pinot Noir is de meest aangeplante druif, op de voet gevolgd door Chasselas.

Juist naast die bekende namen wordt het interessant. In Zwitserland zijn honderden druivenrassen voor wijn te vinden. Een deel daarvan is nauw verbonden met het land en komt daarbuiten nauwelijks voor. Denk aan Petite Arvine, Amigne, Cornalin en Humagne uit Valais. Daarnaast ontwikkelden Zwitserse onderzoekers nieuwe rassen, zoals Gamaret en Garanoir. Die enorme variatie maakt het lastig om over dé Zwitserse wijnstijl te spreken. Gelukkig maar.

Hoe smaakt Zwitserse wijn?

Vanwege de noordelijke ligging en vele hooggelegen wijngaarden speelt frisheid vaak een belangrijke rol. Dat betekent niet dat alle Zwitserse wijn licht is. Een subtiele Chasselas uit Vaud heeft weinig gemeen met een kruidige Merlot uit Ticino of krachtige Syrah uit Valais. Ook Pinot Noir kan uiteenlopen van licht en fruitig tot serieus, complex en geschikt om te bewaren.

Wel zie je bij veel producenten een voorkeur voor precisie boven kracht. De wijnen hoeven niet per se uit het glas te springen met rijp fruit of veel hout. Ze zoeken hun karakter eerder in frisheid, structuur en de invloed van hun herkomst. Vooral bij lokale druiven levert dat wijnen op die moeilijk met bekende voorbeelden uit Frankrijk, Italië of Spanje te vergelijken zijn.

Waarom zie je zo weinig Zwitserse wijn in Nederland?

Simpel gezegd: Zwitserland produceert een bescheiden hoeveelheid wijn en heeft zelf genoeg liefhebbers om een groot deel ervan op te drinken. De ongeveer 14.500 hectare wijngaarden vormen slechts een fractie van het Europese wijnareaal. Daar komt bij dat wijnbouw op steile hellingen, kleine percelen en terrassen relatief duur is. Zwitserse producenten kunnen daardoor moeilijk concurreren op prijs met grote wijnlanden.

Juist die schaarste maakt Zwitserse wijn interessant. Je koopt geen wijn uit Zwitserland omdat je voor een tientje een alternatief zoekt voor Chardonnay uit Frankrijk. Je kiest ervoor omdat het land smaken en druiven biedt die je ergens anders nauwelijks tegenkomt. Van minerale Chasselas en zilte Petite Arvine tot sappige Cornalin, Pinot Noir en krachtige Merlot: Zwitserland is misschien klein op de wijnkaart, maar bepaald niet saai.

Veelgestelde vragen over Zwitserse wijn

Wat maakt Zwitserse wijn bijzonder?

Zwitserse wijn valt vooral op door de grote variatie op een klein oppervlak. Bergen, meren, hoogteverschillen en uiteenlopende bodems zorgen voor veel verschillende terroirs. Daarnaast groeien er naast bekende druiven als Pinot Noir, Chasselas en Merlot allerlei lokale en zeldzame rassen. Daardoor valt er veel te ontdekken zonder dat je daarvoor een enorm wijnland hoeft door te reizen.

Welke Zwitserse wijn moet ik kiezen?

Begin bijvoorbeeld met Chasselas als je van frisse, subtiele witte wijn houdt. Petite Arvine heeft meer aroma, zuren en spanning. Bij rood is Pinot Noir een goede keuze voor liefhebbers van elegantie en rood fruit. Wie steviger wil, kan kijken naar Cornalin uit Valais of Merlot uit Ticino.

Wat zijn de belangrijkste wijngebieden van Zwitserland?

Zwitserland is verdeeld in zes wijnregio’s: Valais, Vaud, Genève, Ticino, Drei-Seen-Land en Duitstalig Zwitserland. Valais is de grootste. Iedere regio heeft een eigen klimaat en druivenkeuze. Zo is Vaud sterk verbonden met Chasselas, Ticino met Merlot en speelt Pinot Noir een belangrijke rol in Duitstalig Zwitserland.

Welke druif is typisch Zwitsers?

Chasselas is de druif die het sterkst met Zwitserland wordt geassocieerd en is na Pinot Noir de meest aangeplante druif van het land. Vooral in Vaud is hij belangrijk. In Valais wordt wijn van Chasselas Fendant genoemd. Daarnaast kent Zwitserland veel kleinere lokale specialiteiten, waaronder Petite Arvine, Amigne en Cornalin.

Is Zwitserse wijn altijd duur?

Niet altijd, maar Zwitserse wijn is zelden echt goedkoop. De productie is klein en veel wijngaarden zijn steil, versnipperd en arbeidsintensief. Ook de hoge Zwitserse lonen tellen mee. Daardoor liggen de productiekosten hoger dan in veel grote wijnlanden. De prijs zegt dus niet alleen iets over kwaliteit, maar ook over de omstandigheden waaronder de wijn wordt gemaakt.

Waarom wordt Zwitserse wijn nauwelijks geëxporteerd?

Zwitserland heeft maar ongeveer 14.500 hectare wijngaarden en produceert rond 100 miljoen liter wijn per jaar. Dat is internationaal gezien weinig. Tegelijkertijd is er een flinke binnenlandse wijnmarkt. Daardoor blijft een groot deel van de Zwitserse wijn in eigen land en komt slechts een beperkt aanbod op buitenlandse markten terecht.

Welke Zwitserse wijn past goed bij kaas?

Chasselas is de klassieke keuze bij Zwitserse kaasgerechten. De frisse, relatief subtiele stijl past goed bij fondue en raclette zonder de kaas te overheersen. In Valais wordt daarvoor vaak Fendant geschonken, de lokale naam voor wijn van Chasselas. Bij stevigere of gerijpte kazen kan ook een lichte Pinot Noir goed werken.

Op welke temperatuur serveer je Zwitserse wijn?

Frisse witte Zwitserse wijn zoals Chasselas en Petite Arvine kun je meestal rond 8 tot 10 °C schenken. Complexere witte wijnen mogen iets warmer. Lichte rode wijn van bijvoorbeeld Pinot Noir komt vaak mooi uit rond 14 tot 16 °C. Voor steviger rood van Merlot, Cornalin of Syrah kun je 16 tot 18 °C aanhouden.